बातमी - ५ व्हायज विश्लेषण पद्धत

'5 व्हाईज' विश्लेषण हे एक निदानात्मक तंत्र आहे, जे समस्येचे मूळ कारण अचूकपणे निश्चित करण्याच्या उद्देशाने, कार्यकारण संबंधांची साखळी ओळखण्यासाठी आणि स्पष्ट करण्यासाठी वापरले जाते. याला 'फाईव्ह व्हाईज' विश्लेषण किंवा 'फाईव्ह व्हाय' विश्लेषण असेही म्हटले जाते. आधीची घटना का घडली, हे सतत विचारून, जेव्हा उत्तर 'याला कोणतेही चांगले कारण नाही' असे येते किंवा जेव्हा अपयशाचा एखादा नवीन प्रकार आढळतो, तेव्हा प्रश्न विचारणे थांबवले जाते. समस्येची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी मूळ कारणावर उपाय करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. दस्तऐवजातील 'का' (why) हा शब्द असलेल्या कोणत्याही विधानाचा उद्देश खरे मूळ कारण निश्चित करणे हा असतो (मूळ कारण ओळखण्यासाठी सामान्यतः किमान पाच 'का' आवश्यक असतात, जरी ते एक किंवा दहापेक्षा जास्तही असू शकतात).

(1) सद्यस्थिती समजून घेणे:
① समस्या ओळखणे: पद्धतीच्या पहिल्या टप्प्यात, तुम्ही एक संभाव्य मोठी, अस्पष्ट किंवा गुंतागुंतीची समस्या समजून घेण्यास सुरुवात करता. तुमच्याकडे काही माहिती असते, पण तपशीलवार तथ्ये नसतात. प्रश्न: मला काय माहित आहे?
② समस्येचे स्पष्टीकरण: पद्धतीमधील पुढील पायरी म्हणजे समस्येचे स्पष्टीकरण देणे. अधिक स्पष्टपणे समजून घेण्यासाठी विचारा: प्रत्यक्षात काय घडले? काय घडायला हवे होते?
3. समस्येचे विघटन: या टप्प्यात, आवश्यक असल्यास, समस्येचे लहान, स्वतंत्र घटकांमध्ये विभाजन केले जाते. या समस्येबद्दल मला आणखी काय माहिती आहे? यात आणखी काही उप-समस्या आहेत का?
④ मुख्य कारणे शोधणे: आता, समस्येची खरी मुख्य कारणे शोधण्यावर लक्ष केंद्रित करायचे आहे. प्राथमिक मुख्य कारणे प्रत्यक्ष समजून घेण्यासाठी तुम्हाला मागे जाऊन मागोवा घ्यावा लागेल. प्रश्न: मला कुठे जाण्याची गरज आहे? मला काय पाहण्याची गरज आहे? समस्येबद्दल माहिती कोणाकडे असू शकते?
⑤ समस्येची प्रवृत्ती समजून घेणे: समस्येची प्रवृत्ती समजून घेण्यासाठी विचारा: कोण? कोणता? कोणत्या वेळी? किती वेळा? किती प्रमाणात? 'का' विचारण्यापूर्वी हे प्रश्न विचारणे महत्त्वाचे आहे.